Ya┼čam   

┼×ENPAZAR MERKEZDE D├ť─×├ťN

   ─░l├že merkezinde yap─▒lan ni┼čan ve d├╝─č├╝n t├Ârenleri eski geleneksel yap─▒s─▒ndan uzakla┼čm─▒┼čt─▒r.Ni┼čan genellikle geni┼č salonlarda veya uygun havalarda bah├že gibi a├ž─▒kl─▒k alanlarda yap─▒l─▒r.D├╝─č├╝nler ise Belediyeye ait d├╝─č├╝n salonnunda yap─▒lmaktad─▒r.Damat ve gelin giysileri de geleneksel ├Âzelliklerden uzakla┼čm─▒┼čt─▒r.B├╝y├╝k kentlerde kullan─▒lan gelin ve damat k─▒yafetlerinin kullan─▒m─▒ il├že merkezinde de g├Âr├╝l├╝r.

K├ľY D├ť─×├ťNLER─░

A-KIZ ─░STEME: K├Âylerde evlenmeler g├Âr├╝c├╝ usul├╝ ile yap─▒lmaktad─▒r.Evlenecek gen├žler ayn─▒ k├Âyden olursa, zaten birbirlerini g├Ârm├╝┼č durumdad─▒rlar.E─čer ba┼čka bir k├Âyden k─▒z istencekse ├Ânce k─▒z g├Âr├╝l├╝r daha sonra k─▒z─▒n g├Ânl├╝ olup olmadi─či o─član ailesi taraf─▒ndan ara┼čt─▒r─▒l─▒r. K─▒z─▒n arkada┼član arac─▒ yap─▒larak evlenmeye raz─▒ olup olmad─▒─č─▒ ├Â─črenilir. K├Ây gelene─činde bu olaya 'a─č─▒z arama" adi verilir. K─▒zdan olumlu cevap alinirsa kiz babas─▒n─▒n hat─▒r─▒n─▒ k─▒ramayaca─č─▒ ki┼čilerle ili┼čki kurulur. O─član ailesi bu ki┼čileri yan─▒na alarak k─▒z istemeye gider.
─░lk etapta hat─▒r sorma gibi misafir gelene─či yerine getirilir. Daha sonra ziyaret sebebi sorularak o─član taraf─▒n─▒n konuya giri┼č yapmas─▒ sa─član─▒r. Bu a┼čamadan sonra geleneklere uygun bir tekerleme ile 'Allah─▒n emri, Peygamberin kavli ile' k─▒z o─člana istenir. ├ço─čunlukla k─▒z istenece─či ├Ânceden bilindigi i├žin kiz ailesi kendi arasinda bir karara varm─▒┼čt─▒r.Bu karara uygun cevap verilir. E─čer cevap olumlu ise 'Allah nasip ettiyse biz ne diyelim' ibaresi kullan─▒l─▒r. Du durumda s├Âz kesilmi┼č olur. Ayn─▒ k├Âyden olup evlenecek gen├žler i├žin kesip bi├žme deyimi daha yayg─▒n kullan─▒l─▒r.K─▒z isteme fasl─▒ndan sonra ni┼čan tarihi konu┼čularak bir karara var─▒l─▒r. S├Âz kesmenin belirtisi olarak ┼čerbet da─č─▒t─▒larak i┼č tatl─▒ya ba─član─▒r.

B-N─░┼×AN D├ťZME:Ni┼čandan ├Ânce o─član taraf─▒ k─▒z i├žin gerekli olan giyecekleri ve tak─▒lar─▒ haz─▒rlar. Toplant─▒ zaman─▒nda yemek ├╝zere helva ve ┼čeker al─▒n─▒r. Ni┼čan g├╝n├╝ erkek taraf─▒ yak─▒nlan ile beraber k─▒z evinde toplan─▒rlar. K─▒z evindeki ikramdan sonra k─▒z i├žin haz─▒rlanan hediyeler b─▒rak─▒l─▒r. Bu hediyelere halk arasinda 'Ni┼čan Boh├žas─▒' ad─▒ verilir. Daha sonra geleneklere uygun olarak k─▒z ve o─član─▒n y├╝z├╝kleri tak─▒l─▒r. O─član taraf─▒n─▒n getirdi─či tak─▒lar da bu arada tak─▒l─▒r. Tak─▒dan sonra erkek taraf─▒n─▒n getirdi─či helvaya o─član babas─▒ para basar, di─čer misaf─▒rlerde bunu takip eder. Toplanan para k─▒z evinde kal─▒r. Helva kesilir ve k─▒z evinde misafirlere da─č─▒t─▒l─▒r. Genellikle gen├žler kendi aralarinda e─členirler.Bu arada ya┼čl─▒lar aras─▒nda d├╝─č├╝n tarihi ve d├╝─č├╝n haz─▒rl─▒klar─▒ konu┼čulduktan sonra t├Âren biter.

C-D├ť─×├ťN HAZIRLIKLARI: Genellikle d├╝─č├╝nden ├Ânce nikah i┼člemleri K├Ây Muhtarl─▒─č─▒ tarafindan y├╝r├╝t├╝l├╝r. K─▒z ve o─član─▒n sa─čl─▒k muayeneleri, muhtar ve babalar─▒ e┼čli─činde Sa─čl─▒k Oca─č─▒nda yap─▒l─▒r.

├ç-RESM─░ N─░KAH VE ─░MAM N─░KAHI:Genellikle k├Âylerde yap─▒lan d├╝─č├╝nlerde Belediye Nihak─▒ ile ─░mam Nikah─▒ da yap─▒l─▒r.D├╝─č├╝nden ├Ânce yapt─▒r─▒lan resmi nikahlardan sonra d├╝─č├╝n g├╝n├╝ imam nikah─▒da yapt─▒r─▒l─▒r.

 SA─×ADAK (SO─×UDAK): D├╝─č├╝n g├╝n├╝ k─▒z taraf─▒ misafirlerinin olu┼čturdu─ču toplulu─ča 'Sa─čadak├ž─▒', bu toplulu─čun d├╝─č├╝n yerine ├žalg─▒ e┼čli─činde al─▒nmas─▒na 'sa─čadak' denir.
D├ťR├ť: Gelin i├žin getirilen hediyelerin isim s├Âylenerek bir yerde toplanmas─▒na 'D├╝r├╝,D├Âkme' denir.
KINA: D├╝─č├╝nden bir g├╝n ├Ânce k─▒z evinde kad─▒nlar─▒n toplanarak k─▒na yakmalar─▒na "K─▒na' denir. K─▒na esnas─▒nda bir yandan e─člence yap─▒l─▒rken, bir yandan da erkek taraf─▒ndan g├Ânderilen helva konuklara ikram edilir. Helvaya para basilir. Haz─▒rlanan kina maniler e┼čli─činde gelinin ve arkada┼člar─▒n─▒n ellerine s├╝r├╝l├╝r.

D├ť─×├ťN: Belirlenen d├╝─č├╝n tarihine g├Âre, k├Ây ve ├ževre k├Âylerdeki akraba, tan─▒d─▒k ve dostlarla gurbette bulunan yak─▒nlar d├╝─č├╝ne davet edilir. Bu davetler evde yap─▒lan helva da─č─▒t─▒larak yap─▒l─▒r. D├╝─č├╝nlerde ├žalg─▒ olarak kullan─▒lan davul, zurna ve kemane e┼čli─činde erkek tarafinin ileri gelenleri 'silsana' b─▒rak─▒rlar. Silsana, erkek taraf─▒n─▒n ald─▒─č─▒ alt─▒n, giyecek, ├žorap, ayakkabi gibi e┼čyalar─▒n k─▒z evine g├Ât├╝r├╝lmesidir.

D├╝─č├╝n yerinde haz─▒rlanan oturma yerlerine gelen misafirlere ├že┼čitli ikramlarda bulunulur. K─▒z tarafinin ileri gelen erkek ve kad─▒nlar─▒ davul zurna e┼čli─činde belirli bir yerden al─▒n─▒r. Kar┼č─▒lay─▒c─▒lar tarafindan getirilen tepsi i├žerisindeki yiyecekler ile 'sanadak ko├žu' k─▒z taraf─▒ misafirlerine verilir. K─▒z taraf─▒ isterse sanadak ko├žunu kestirerek d├╝─č├╝nde yerler veya paras─▒n─▒ alarak bu paray─▒ k├Ây├╝n ortak i┼člerinden birinde kullan─▒rlar.

D├╝─č├╝nlerde kad─▒nlar ve erkekler ayr─▒ ayr─▒ yerlerde bulunur. Genellikle kad─▒nlar e─členen erkekleri uzaktan seyrederler.


D├╝─č├╝n g├╝n├╝n├╝n ilerleyen saatlerinde k├Ây imami taraf─▒ndan damat ve sagd─▒├ža k─▒na yak─▒l─▒r. Tepsi i├žinde okunmu┼č helva misafirlere da─č─▒t─▒l─▒r. Bu s─▒rada damat t├╝m konuklarla el s─▒k─▒┼č─▒r. Erkek taraf─▒ gelin alma i├žin yola ├ž─▒kar. Davul, zurna ve erkek k├Â├žek e┼čliginde, k─▒z evine var─▒l─▒r. Kad─▒nlar geline getirdikleri hediyeleri a├žarak isim s├Âyleyerek ortaya koyarlar. Buna 'D├╝r├╝' denir. D├╝r├╝ esnasinda damat ve sagd─▒├ža bal ve tatl─▒ ikram edilir. Damat, kendilerine ikramda bulunan ki┼čiye bah┼či┼č verir. D├╝─č├╝nden sonra gelin, evdeki yak─▒nlar─▒ ile helalla┼č─▒r. Gelinin ├žehizi ta┼č─▒nmaya ba┼član─▒rken, ├žehiz sand─▒─č─▒ ├╝zerine yak─▒nlanndan biri oturur. Bu ki┼čiye de bah┼či┼č verilerek sandik alinir. E─čer daha ├Ânceden ba┼čl─▒k paras─▒ konu┼čulmu┼č ise o da bu s─▒rada k─▒z babas─▒na verilir. Ba┼čl─▒k paras─▒ almayan k─▒z babalar─▒ oldu─ču gibi, eskisi kadar dar olmasa bile hala ba┼čl─▒k paras─▒ alan aileler vardir.

Gelinin evden ├ž─▒kanlmas─▒ s─▒ras─▒nda davul e┼čli─činde zurna ile 'Gelin ├ç─▒kanna Havas─▒' denilen yan─▒k bir uzun hava ├žal─▒n─▒r. K─▒z─▒n babas─▒ ve erkek karde┼či gelinin koluna girerek evden ├ž─▒kar─▒l─▒r. Yak─▒nlan arkas─▒ndan a─č─▒t yakmaktad─▒r. Gelinin bindirilece─či ata erkek karde┼či veya yakini bir erkek ├žocuk binmi┼čtir. Ona bah┼či┼č verilerek attan indirilir ve yerine gelin bindirilir. Gelinin a─čabeyi veya yak─▒n─▒ bir ki┼či gelin at─▒n─▒ damat evine kadar ├žekmek ve gelini yeni evine teslim etmekle m├╝kelleftir. Gelin atinin arkas─▒na 'Hak├ž─▒' denilen beyaz, pullu ├žar┼čaflar giymi┼č kadinlann bindi─či atlar dizilir. Davul zurna ├žalarak d├╝─č├╝n kafilesi erkek evine gelir. Gelin i├žeriye al─▒n─▒nca o g├╝nk├╝ d├╝─č├╝n e─člencesi bitmi┼čtir. D├╝─č├╝nc├╝ler da─č─▒l─▒r. Art─▒k gerdek i├žin hazirlik ba┼člar.

Ak┼čam namaz─▒ndan sonra imam ├ža─č─▒r─▒larak dini nikah yapt─▒r─▒l─▒r. Gerdek odas─▒nda gelin ve damad─▒n iki┼čer rekat namaz k─▒lmas─▒, damad─▒n gelini konu┼čturmak ve duva─č─▒n─▒ a├žmak i├žin hediyeler vermesi ve ├Ânceden haz─▒rlanan yiyeceklerden adettendir.

Ertesi g├╝n gelinle damat yak─▒nlann─▒ ziyaret ederek ellerini ├Âperler. Ayni g├╝n 'Semet' adi verilen e─členceler d├╝zenlenir. Semet;d├╝─č├╝nden bir g├╝n sonra k─▒z─▒n yak─▒nlar─▒n─▒n ve arkada┼člar─▒n─▒n k─▒z─▒ ziyaret etmeleridir.Erkek taraf─▒ndan gelen misafirlere ├že┼čitli ikramlarda bulunulur. Ve kendi aralar─▒nda e─členirler.

K├ľY D├ť─×├ťNLER─░NDE GEL─░NL─░K: K├Ây d├╝─č├╝nlerinde genellikle gelinlik olarak geleneksel giysilerden olu┼čmu┼č bir gelinlik elbisesi kullan─▒l─▒r.Gelinin ba┼č─▒na ├Ârt├╝len duvak ye┼čil yada k─▒rm─▒z─▒ renktedir.

D├ť─×├ťN SONRASI Z─░YARETLER: D├╝─č├╝nden bir g├╝n sonra gelin ve damat birlikte geziye ├ž─▒kar.├ľnce damat babas─▒n─▒n evine gidilerek el ├Âp├╝l├╝r.Kay─▒n bab taraf─▒ndan geline hediye verilr daha sonra ise k─▒z ailesinin ziyaretine gidilerek el ├Âp├╝l├╝r ve hay─▒r, dua al─▒n─▒r.Bu arada k─▒z evi taraf─▒ndan damata yemek ├že┼čitli ikramlarda bulunulur. (Buna halk dilinde damat─▒n yumurta yemesi denir.)

─░L├çE MERKEZ─░NDE K├ľYLERDE S├ťNNETLER

   Y├Âremizde s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝ yap─▒lmakla beraber, her y─▒l ├Âzellikle yaz mevsiminde gezici ehli s├╝nnet├žiler ve sa─čl─▒k memurlar─▒ taraf─▒ndan s├╝nnet ├ža─č─▒ gelmi┼č ├žocuklar─▒n s├╝nnetleri yap─▒lmaktad─▒r.S├╝nnet s─▒ras─▒nda ve sonras─▒nda herhangi bir e─člence d├╝zenlenmemektedir.

MERKEZ VE K├ľYLERDE D─░N─░ BAYRAMLAR

   Y├Âremizde dini bayramlar merkez ve k├Âylerde Arefe G├╝n├╝nden itibaren mezarl─▒klar─▒n ziyaret edilmesiyle ba┼člar.Genellikle ├Â─čleden sonra t├╝m halk imam nezaretinde mezarl─▒─ča giderler.Burada hoca taraf─▒ndan t├╝m ├Âl├╝lere KurÔÇÖan okunur.Burada bulunan t├╝m halkta kendi yak─▒nlar─▒n─▒n mezarlar─▒n─▒ ziyaret ederler.Mezarlar onar─▒l─▒r,├ži├žekler konulur,fidanlar dikilir,sulan─▒r ve ├Âl├╝ler i├žin Fatihalar okunur.Geleneksel olarak evlerde yap─▒lan K├Ây Helvas─▒ ve Bazlama├ž denilen ya─čl─▒ ekmek orada bulunanlara da─č─▒t─▒l─▒r.

   Ramazan Bayram─▒nda, bayram─▒n birinci g├╝n├╝ merkez, yak─▒n mahalle ve k├Âylerden gelen t├╝m erkekler ve ├žocuklar bayram namaz─▒n─▒ ┼×enpazar Camiinde k─▒larlar.Namazdan sonra canii ├Ân├╝nde bayramla┼čma ba┼člar.Daha sonra camiiden ├ž─▒kanlar evlerine da─č─▒l─▒rlar.Bayramla┼čma aileden ba┼člayarak , yak─▒n akraba ve kom┼čular─▒n ziyareti ile devam eder.Bayram─▒n birinci g├╝n├╝ merkez ve merkeze ba─čl─▒ mahallelerde bayramla┼čma olur.Genelde bayram yerleri;K├Ây odalar─▒ ve mescitlerdir.Buralarda d─▒┼čardan gelen erkek misafirlerle bayramla┼č─▒l─▒r.├çay,┼čeker ikram─▒ yap─▒l─▒r,sohbet edilir,├Â─čle namaz─▒ topluca k─▒l─▒n─▒r.Namazdan sonra k├Ây halk─▒n─▒n evlerden getirdikleri yemekler topluca yenilir.Bu yemekler genellikle y├Âresle ve bol ├že┼čitlidir.Yemeklerden sonra yine ├žay verilir,sohbet edilir ve belli bir s├╝re sonra da─č─▒l─▒n─▒r.

   Kad─▒nlar─▒n bayramla┼čmas─▒ ise biraz daha farkl─▒d─▒r.Kad─▒nlar kendi aralar─▒nda topluca birbirlerine gidip gelirler.Gittikleri her evde kendilerine sunulan yemkeleri yerler, ikramlar─▒ kabul ederler, sohbet ederler. Bayramla┼čmalar─▒ bu ┼čekilde s├╝r├╝p giderler.

   B├╝y├╝k k├Âylerde genellikle bayramlar bir g├╝nde bitmez.Her mahallenin bayram─▒ ayr─▒ g├╝nlerde olunur.Bir mahallenin bayram─▒ di─čer k├Âylerden, mahallelerden ve merkezden gelen misafirlerle birlikte kutlan─▒r.

   Kurban Bayram─▒nda, yine Arefe G├╝n├╝ mezarl─▒klar ziyaret edilir.Bayram─▒n birinci g├╝n├╝ merkezde bulunan camide erkekler topluca namaz k─▒larlar├žNamazdan sonra camii ├Ân├╝ne bayramla┼čma yap─▒l─▒r.Merkezde ve k├Âylerde genellikle  kurbanlar ilk g├╝n kesilir.Yine merkezde ve k├Âylerde bayramla┼čma aynen Ramazan Bayram─▒nda oldu─ču gibidir.Tek de─či┼čiklik gelen misafirlere kurban etinin sunulmas─▒d─▒r.

   ─░l├že merkezinde ise, Bayram namaz─▒ndan sonra belirlenen yer ve saatte il├že Kaymakam─▒ ve Belediye Ba┼čkan─▒ t├╝m vatanda┼člar─▒n bayram tebriklerini kabul ederler.Daha sonra topluca Askerlerin bayramlar─▒n─▒ kutlarlar.

KETEN EK─░M─░ ÔÇô DOKUMA

   1900 l├╝ y─▒llarda ba┼člayan keten ekiminin ┼×enpazarÔÇÖ─▒n eski sosyal ya┼čant─▒s─▒nda ├Âenmli bir yeri vard─▒r.Hemen hemen  ├ževre k├Âylerin tamamm─▒nda keten ekiminden g├╝n├╝m├╝ze bir ka├ž eski d├╝zen (├ž─▒kr─▒k) kalabilmi┼čtir.Ketenin il├že arazi yap─▒s─▒na ├žok uygun bir bitki olu┼ču ketencili─či yayg─▒n k─▒lm─▒┼čt─▒r.Fazla su ve verimli arazi aramayan bir bitki olan keten  ekildi─či d├Ânemlerde mavi ├ži├žekleri ile ya┼čil bitki ├Ârt├╝s├╝ i├žinde uyumlu bir g├╝zellik sunarm─▒┼č ├ževre g├Âr├╝m├╝ne.

   Evlerde kurulan keten dokuma tezgahlar─▒ halk─▒n ge├žim kayna─č─▒n─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝ olu┼čturmu┼č y─▒llarca.Sadece dokunup sat─▒lan ketenler de─čil, di─čer yan ├╝r├╝nlerde ge├žime yard─▒mc─▒ durumdaym─▒┼č.├ľrne─čin; ezilen keten tohumundan ├ž─▒kart─▒lan ya─č o d├Ânemler halk─▒n yemeklik ya─č ihtiyac─▒n─▒  kar┼č─▒larm─▒┼č.Ya─č─▒ al─▒nan keten tohumundan arta kalan ÔÇťmurtÔÇŁ denilen k├╝spe hayvan yemi olarak kullan─▒l─▒rm─▒┼č.Keten saplar─▒ndan elde edilen yumaklarla ├ž─▒kr─▒k denilen tezgahlarda keten bezi ├╝retilir.Bunlar daha sonra giyim e┼čyas─▒ olarak kullan─▒lmaktaym─▒┼č.

   1970 li y─▒llara kadar uzanan keten ekimi yurt ├žap─▒nda dokuma sanayinin geli┼čmesi ile birlikte keten ekiminide etkilemi┼č; bu tarihten sonra yava┼č yava┼č elim terk edilmi┼č ve o d├Ânemden an─▒ olarak kalan iki tezgah─▒n d─▒┼č─▒nda hi├ž bir iz b─▒rakmam─▒┼čt─▒r.Hala kullan─▒labilir durumda olan bu tezgahlarda dokunan  az miktardaki keten bezi Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝n a├žm─▒┼č oldu─ču kurslarda yeti┼čkin gen├ž k─▒zlar taraf─▒ndan de─čerlendirilmektedir.

AVCILIK

   ┼×enpazarÔÇÖ─▒n ormanl─▒k bir b├Âlgede yer al─▒┼č─▒ avc─▒l─▒k a├ž─▒s─▒ndan zenginlik kayna─č─▒ olu┼čturur.Hemen hemen her evde av t├╝fe─či mevcuttur.Avlanan insan say─▒s─▒ ise olduk├ža kalabal─▒kt─▒r.─░l├že hudutlar─▒ i├žinde ├že┼čitli av hayvanlar─▒ bulunmaktad─▒r.Ormanlarda bol miktarda  yaban domuzu ve k├Âyl├╝lerin Elik ad─▒n─▒ verdikleri Karaca bulunmkatd─▒r.En fazla avlanan hayvanlar bu ikisidir.Bunlar─▒n yan─▒nda az miktarda da olsa tav┼čan av─▒ yap─▒lmaktad─▒r.Ku┼č t├╝rlerinden nesli  iyice azalankeklik ve di─čer av ku┼člar─▒na raslanmaktad─▒r.

   Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda vah┼či hayvanlar─▒n ├žok olu┼ču da ilgi ├žekicidir.─░l├ženin y├╝ksek ormanlar─▒nda ├žok miktarda Ay─▒ bulundu─ču bilinmektedir.Kurt,Alacanavar denilen Anadolu Kaplan─▒,Tilki,Sansar,├çakal,Porsuk ┼×enpazarÔÇÖa ait ormanlarda kar┼č─▒la┼čabilenecek vah┼či hayvanlard─▒r.

   Ancak gerek bilin├žsiz avlanma,gerekse tabii ┼čartlar bu av hayvanlar─▒n─▒ h─▒zla t├╝ketmekte baz─▒ hayvan nesilleri t├╝kenme tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulunmaktad─▒r.├ľrne─čin Karaca say─▒s─▒ olduk├ža azalm─▒┼čt─▒r.Bunun nedeni olarak bilin├žsiz avlanma ve bu hayvanlar─▒n kar ya─č─▒┼č─▒ olan k─▒┼č aylar─▒nda kurt ve di─čer vah┼či hayvanlar taraf─▒ndan yok edilmesi g├Âsterilir.Bundan ba┼čka tav┼čan,keklik gibi av hayvanlar─▒n─▒n say─▒s─▒ da h─▒zla azalmaktad─▒r.

FOLKLOR

   ─░le├žnin kendine ait bir oyunu bulunmamaktad─▒r.Yap─▒lan ├že┼čitli d├╝─č├╝n ve t├Ârenlerde davul,zurna ve kemane e┼čli─činde bu y├Âreye ├Âzg├╝ kad─▒n giysili erkek K├Â├žek gelene─či hala devam etmektedir.Y├Ârede KaradenizÔÇÖe ait halk oyunlar─▒ oynan─▒r.Ayn─▒ ├Âzelli─či ta┼č─▒yan bir ├žok oyun t├╝r├╝ d├╝─č├╝n ve t├Ârenlerde g├Âr├╝lmektedir.

G─░Y─░M KU┼×AM

   ─░l├žedeki giyim-ku┼čam ├Ârnekleri k├Ây ile il├že merkezi aras─▒nda farkl─▒la┼čma g├Âsterir.─░l├že merkezinde ya┼čayanlar geleneksel giysi bi├žimlerini terk etmi┼č durumdad─▒r.─░l├že merkezide kulan─▒lan giysiler b├╝y├╝k kentlerdeki g├╝nl├╝k k─▒yafetlre benzer.

   K├Âylerde giyim-ku┼čam hala geleneksel ├Âzelliklerini korur.Erkeklerde ceket,pantolon,g├Âmlek ve ┼čapka g├╝nl├╝k k─▒yafet olarak kullan─▒l─▒r.Azda olsa hala fes giyenlere rastlan─▒r.Ayaklara giyilen y├╝n ├žorap, lastik ayakkab─▒ giyisiyi tamamlar.

   Kad─▒nlarda; b├╝t├╝n entari ,basma pa├žal─▒ ┼čalvar, pe┼čtemal denilen ├Ânl├╝k, ayakta y├╝n ├žorap ve lastik ayakkab─▒ g├╝nl├╝k k─▒yafettir.Ya┼čl─▒ kad─▒nlarda ise bu k─▒yafeti beldeki alaca ku┼čak ile ba┼čtaki alt─▒nlar─▒n dikili oldu─ču ve boyun alt─▒ndan ge├žen boncuklarla ba┼čta duran tekke denilen giysi tamamlar.Bunun ├╝zerine yazma yada ├žember denilen ├Ârt├╝ ba─član─▒r.Gen├ž k─▒zlarda yer yer bu k─▒yafetlerin kullan─▒lmay─▒p buluz,etek,pijaman─▒n g├╝nl├╝k giysi olarak kullan─▒ld─▒─č─▒da g├Âr├╝l├╝r.

B─░LMECELER

   Bilmeceler ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ d├Ânemlerde halk─▒m─▒z taraf─▒ndan toplant─▒larda ve e─člence zamanlar─▒nda kullan─▒lan s├Âzl├╝ bir gelenektir.Aile toplant─▒lar─▒nda, kom┼ču ziyaretlerinde ho┼čca vakit ge├žirmek i├žin bir ara├ž durumundaki bilmeceler zaman ak─▒┼č─▒ i├žinde yok lmaya y├╝z tutmu┼čtur.Aile b├╝y├╝klerinden ├žok ├žocuklar─▒n e─člence arac─▒  durumuna d├╝┼čm├╝┼č bilmece gelene─činden bir ka├ž ├Ârnek; 

Kaz─▒k tepesinde kel Ahmet                : Salyangoz

Dam ├╝st├╝nde bitli yorgan                  : Y─▒ld─▒z

Matalc─▒k,matalc─▒k kuyru─ču ├žatalc─▒k: Makas

Yer alt─▒nda dedem sakal─▒                    : P─▒rasa

Alt─▒ mermer,s├╝t├╝ mermer i├žinde buru┼čuk ├ľmer             : Kaplumba─ča

D├Ârt karde┼č bir kuyuya ok atar         : ─░nek memesi

─░├ži geni┼č, a─čz─▒ dar                : F─▒r─▒n

Dam ├╝st├╝nde kalayl─▒ tas                    : Ay

Dam alt─▒nda sa├ž koydum,c├╝mle alemi a├ž koydum         : Ramazan

Alt─▒ ├žak─▒l ├╝st├╝ hat─▒l on ayak bir dayak: Harman D├Âveni

D─▒┼č─▒ kazan karas─▒, i├ži peynir p─▒nas─▒ : Kestane  

                       MAN─░ VE T├ťRK├ťLER

   T├╝rk├╝ ve maniler ├že┼čitli halk etkinliklerine ba─čl─▒ olarak do─čar.├ľrne─čin t├╝rk├╝ gelene─či e─členmekten ├žok ├žal─▒┼č─▒rken, i┼č yaparken  s├Âylenmekle geli┼čir.S├Âzl├╝ olarak ku┼čaktan ku┼ča─ča aktar─▒lan bu gelenekler, ula┼č─▒m ve ileti┼čimin g├╝├žlenmesi ile yerel ├Âzellikten uzakla┼č─▒p ortak bir ├Âzellik g├Âsterir.Yine ├žal─▒┼č─▒rken s├Âylenen ve ├╝retken olmaya y├Ânelik t├╝rk├╝ler ve maniler yerini e─člence anlay─▒┼č─▒na terk eder.D├╝─č├╝nlerde,k─▒na gecelerinde, hasat zamanlar─▒nda gelene─če ba─čl─▒ olarak toplant─▒ g├╝nlerinde s├Âylenen mani ve t├╝rk├╝ler i├žinde ancak halk taraf─▒ndan ├žok be─čenilen bir k─▒s─▒m g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilmi┼čtir.Y├Ârede s├Âylenen t├╝rk├╝ ve manilere bir ka├ž ├Ârnek;

 

├çaylara indim susuz                                                           Kar┼č─▒da durma o─član                          ─░ndim dereye durdum

├çad─▒r kurdum kenars─▒z                                                       Kaval─▒ k─▒rma o─član                              Yedi g├╝vercin vurdum

Ellerin yari geldi                                                                  Nas─▒l olsa benimsin                            Yedi k├Ây├╝n i├žinde

Hani benim hay─▒rs─▒z.                                                          Merak etme be o─član                          Ben bir k─▒za vuruldum

 

├çaya ─░ndim ay ile                                                                Kara dut karas─▒ynan                           Ekin ektim saza─ča

Beli k─▒nal─▒ tay ile                                                                 Her i┼či s─▒ras─▒ylan                                 Bi├žtim koydum k─▒za─ča

Tabiat─▒n kurusun                                                                Sen beni almazs─▒n                               A benim biricik babam

Bar─▒nmam kuma ile.                                                            Ka┼č─▒k paras─▒ynan                               Verme beni uza─ča

 

G├Âkten u├žar teyyare                                                          Derede g├╝rgen dal─▒                             ┼×u giden kimin o─člu

Selam s├Âyle o yare                                                             Y├╝klede gel yukar─▒                              Pantolonu ├žullu mullu

Benden ona fayda yok                                                      Seni bana vermezler                            D├Ân├╝p d├Ân├╝p bak─▒yor

Bulsun ba┼č─▒na ├žare                                                            Gel gidelim yukar─▒                               Sanki padi┼čah o─člu

 

Ekin ektim tarlaya                                                               Keten g├Âynek bezim var                    Derede koyun ├Âlm├╝┼č

Par─▒l par─▒l parlaya                                                                Eylen sana s├Âz├╝m var                        Var─▒n bak─▒n ne olmu┼č

Nerde g├╝zel varsa                                                              Utand─▒m diyemedim                            Kar┼č─▒ k├Ây├╝n k─▒zlar─▒

Gelsin bizaim tarlaya                                                          Benim sende g├Âz├╝m var                     Vadulsuz gelin olmu┼č

 

S─▒ra s─▒ra kirazlar                                                                   Kar┼č─▒da ala y─▒lan                                 ├ľk├╝z├╝m alabacak

Ac─▒ deyip yemezler                                                            G├Âzleri civan civan                             Kemal asker olacak

K├Âr olas─▒ anneler                                                                Beni o yardan ay─▒ran                          Kemal asker olunca

Eylenin demezler                                                                S├╝rs├╝n diva divan                             Emine kime kalacak

 KINA GECES─░NDE KINA YAKILIRKEN S├ľYLENEN MAN─░ ├ľRNEKLER─░

K─▒z─▒m k─▒nan al olsun                           Pazarlarda vard─▒r tarak                                       B├╝y├╝k evler ─▒ss─▒z kald─▒

Vard─▒─č─▒n evler ┼čen olsun                    K─▒z─▒m her huylar─▒n─▒ evde b─▒rak                          B├╝y├╝k bak─▒rlar susuz kald─▒

Kaynanan─▒n kaynatan─▒n yan─▒nda     K─▒z─▒m baban pazara vard─▒ m─▒?                           Garip anan k─▒zs─▒z kald─▒

Dilin tatl─▒ olsun                                    Al─▒n─▒,ye┼čilini ald─▒ m─▒?

Seni yadlara sald─▒ m─▒? 

TEKERLEMELER: T├╝rk├╝ler,maniler,bilmeceler gibi s├Âzl├╝ gelene─čin bir par├žas─▒ olan tekerlemeler, g├╝nl├╝k konu┼čmalar─▒n vazge├žilmez bir unsurudur.S├Âylenen laf─▒ daha etkili k─▒lmak,k─▒yaslama, yak─▒┼čt─▒rma yapma yoluyla anlat─▒m─▒ g├╝├žlendiren tekerlemelerden y├Âreye ait bir ka├ž ├Ârnek:

K─▒rk g├╝nde g├Ârmemi┼č deli─če d├Ânmek.

Hocam hocam i┼č i┼čtenge├žti ; Hocan─▒n i├žti─či batman─▒ ge├žti.

Martt─▒r,martt─▒r mart─▒ran, kazma k├╝rek yakt─▒ran

Ablam pi┼čirdi,i├žine fare d├╝┼č├╝rd├╝.

Akbaba,leylek hani bana don g├Âmlek.

April ap─▒┼čt─▒, ke├žiler yere yap─▒┼čt─▒.

Ye tur┼čuyu,i├ž suyu, ┼či┼č dambara gibi. 

BEDDUALAR: Beddualar da g├╝nl├╝k konu┼čmalar i├žerisinde ├Ânemli  bir yer tutan s├Âz gruplar─▒d─▒r.Beddua ├Ârnekleri;

Ad─▒ batas─▒ca                                        Allah g├╝ld├╝rmesin.                             Allah─▒ndan bulsun

Ate┼člere yanas─▒n.                                               Ba┼č─▒n─▒ yesin.                                        Boyu devrilesice

Cehennmin dibine git.                        ├çenen tutulsun.                                  Dermans─▒z dertlere tutula.

Dili kopas─▒ca.                                       Eli k─▒r─▒las─▒ca.                                         G├Âz├╝ne dizine dursun.

Hayr─▒n─▒ g├Ârme.                                     ─░ki g├Âz├╝n k├Âr olsun.                            K├Âr ┼čeytan─▒ndan bul.

K├Âk├╝n kurusun.                                  Lanet olas─▒.                                          Murad─▒n karars─▒n.

Oca─č─▒n s├Âns├╝n.                                   ├ľd├╝ kopsun.                                        Zehir z─▒kk─▒m olsun.

Z─▒kk─▒m─▒n k├Âk├╝n├╝ ye.                           ─░n┼čallah tepesi ├╝st├╝ gidersin.            Allah dert versin, derman─▒ buldurmas─▒n.

 

├çEVREDE KULLANILAN HALK DEY─░MLER─░ VE KEL─░MELER 

Silsana (Seysana) : Gelin g├Ârme.

P├Âz├╝                       : ├ç├╝k├╝nd├╝r yapra─č─▒ ( Dolma yapmaya yarayan yaprak)

Evirli gimek           : Damat ile gelinin k─▒z evini ziyarete gitmesi.

Bezilli ÔÇô Bez├╝ll├╝    : Hamurun yayvan haline getirilip ya─čda k─▒zart─▒lm─▒┼č┼čekli.

Sandak                  : K─▒z taraf─▒n─▒n o─član evi ├Ân├╝ne gitmesine verilen isim.

Kev┼čir- Kev┼č├╝r    : Elma armut gibi meyvelerin s─▒k─▒l─▒p suyu al─▒nd─▒ktan sonra geriye kalan p├╝re.

Mertek                   : Tahta

D├Â┼ček                    : Kal─▒n tahtaya verilen isim.

├çe├ž                         : Harmandaki taneli ├╝r├╝n

Daraba                   : Tahta duvar.

Elipsa─čman           : G├Âkku┼ča─č─▒

E─čin- Eyin             : ├ťste giyilen giyecek

Bazlama                 : Ya─članan kal─▒n yufka ekmek

G├Âme├ž                   : M─▒s─▒rdan k├╝le g├Âm├╝lerek yap─▒lan ekmek

Hozmur                  : Patates

Dikenmek              : Kar┼č─▒ gelmek

G─▒d─▒                        : ├çam kozala─č─▒

Herkil                     : ─░├žine tah─▒l konan iki ├╝├ž g├Âzl├╝ sand─▒k

D├╝r├╝                      : D├╝─č├╝nlerde geline verilen hediye

Y├╝z g├Âr├╝ml├╝─č├╝    : Gerdek gecesi damad─▒n geline verdi─či heiye

Giyle                      : Karda y├╝r├╝mek i├žin aya─ča tak─▒lan ayakl─▒k.

┼×irret                      : Yaramaz.

Teleme                   : ─░nce,zay─▒f

─░bi                           : Hindi

Pata                        : Patates

Zahan                    : Sahan- Tabak

Ulama                    : Ekleme

Na┼čtaba                 : Ma┼črapa

Sergen                   : Raf

Hak├ž─▒                     : Gelin almaya gidenler

K├Âsere                   : B├╝y├╝k bile─či ta┼č─▒

├çardak                   : Tuvalet

Kavut ÔÇôGavut      : M─▒s─▒r,meyve,kurumu┼č kabak ├žekide─či ile yap─▒lan un.

Burma                    : Keten d├Âv├╝ld├╝kten sonra saklamak amac─▒yla ┼čekillendirmek.

├çatura                    : Su saklanan a─čz─▒ kapal─▒, emzikli a─ča├ž kap.

Daban                    : Tarladaki kese─či d├╝zeltmek i├žin kullan─▒lan alet.

├ľvrendire ÔÇô ├ľ─črendirme : Hayvan─▒ y├Ânlendirmek i├žin kullan─▒lan alet.

Ilg─▒d─▒r                     : 1,5 m a─ča├ž uzunlu─ču

Bi┼čla├ž                     : Ekmek ve yufka ├ževirmek i├žin kullan─▒lan a─ča├žtan alet.

Kirmen ÔÇô K─▒rman : Y├╝n├╝ elde ip haline getirmeye yrayan ara├ž

Boyama                 : Kad─▒nlar─▒n ba┼č─▒na ba─člad─▒klar─▒ k─▒rm─▒z─▒ renkli ba┼čl─▒k.

U─čl├╝k                     : Kad─▒nlar─▒n ba─člad─▒klar─▒ ├Ânl├╝k

Delio─član sar─▒─č─▒    : Yufka, ceviz ve ┼čekerle yap─▒lan tatl─▒.

Avuz-A─čuz           : Do─čuran ine─čin ilk s├╝├╝tnden yap─▒lan tatl─▒.

Silg├╝├ž                      : Bula┼č─▒k bezi.

Bakacak                : Cams─▒z, k├╝├ž├╝k pencere deli─či.

Cice                        : Abla

├ç─▒kr─▒k                     : Ketenden iplik yap─▒lan el aleti

S─▒k─▒c─▒                      : Meyva S─▒kaca─č─▒

Dadak                    : ├çocuk mamas─▒

Dadul                     : Kazan,f─▒r─▒n k├╝re─či

Ec├╝k                       : Az─▒c─▒k

Gavi                       : Sa─člam

Kodak                    : E┼ček yavrusu

Kiren                      : K─▒z─▒lc─▒k

Diyren ÔÇô Dirgen   : Saman y─▒─čmaya yarayan alet.

D├Â─čen ÔÇô D├╝ven   : Ba┼ča┼ča─č─▒ taneden ay─▒rmak i├žin kullan─▒lan alet.

P─▒na                        : K├╝├ž├╝k par├ža

 ATA S├ľZLER─░  

1.─░┼× HAYATU VE ├çALI┼×MA ├ťER─░NE S├ľYLENEN ATA S├ľZLER─░

├çal─▒┼čmayan ├Âk├╝ze saman yok

├çal─▒┼čan kat─▒r konuksuz kalmaz

Tarlada izi olmayan─▒n, harmanda y├╝z├╝ olmaz

Ba─č ├žapa, tarla saban ister

Her yoku┼čun bir ini┼či vard─▒r.

Varsa h├╝nerin, her yerde vard─▒r yerin.

 2.BECER─░KL─░ K─░┼×─░LERE M─░SAL OLARAK S├ľYLENEN ATA S├ľZLER─░

├çamura batan arabay─▒ koca ├Âk├╝z ├žeker.

Alan satandan umar.

Atla e┼ček yar─▒┼čmaz

Ummad─▒─č─▒n ta┼č ba┼č yarar

El elden ├╝st├╝nd├╝r

Aya─č─▒ ├žar─▒kl─▒ diplomat

 3.─░BRET VE DERS ├çIKARILMASI AMACIYLA S├ľYLENEN ATA S├ľZLER─░

Yaz g├╝n├╝ abas─▒z, k─▒┼č g├╝n├╝ az─▒ks─▒z yola ├ž─▒kma

Ac─▒ suda sabun k├Âp├╝rmez

Suya d├╝┼čen y─▒lana sar─▒l─▒r

Ne ekersen onu bi├žersin

Bu─čday─▒n yoksa, bu─čday dilin de mi yok

Pazar kuruldu, hesap bozuldu

Ev alma kom┼ču al

Hileli Pazar, mideyi bozar

Bo┼č ├žuval ayakta durmaz

Kurba─čs─▒z g├Âl olmaz

Dereyi g├Ârmeden, pa├žay─▒ s─▒vamak

Bizim topra─č─▒m─▒zda ├ž├Âmlek olmaz

Harmana yapan (s─▒├žan) ├Âk├╝z├╝n, k─▒┼č─▒n yeminde ├Ân├╝ne ├ž─▒kar. 

                                                                              BATIL ─░NAN├çLAR 

┼×enpazarÔÇÖda ya┼čay─▒┼č, tav─▒r,do─čum,├žocuklar─▒n b├╝y├╝mesi,hastal─▒klar,nazar gibi de─či┼čik konu┼člarda bir ├žok bat─▒l inan├ž vard─▒r.Bu inan├žlardan bir ka├ž ├Ârnek; 

1-       Sa─č g├Âz├╝n se─čirmesi, iyilik,sol g├Âz├╝n se─čirmesi o ki┼čiye k├Ât├╝l├╝k gelece─čine i┼čarettir.

2-       Ak┼čam karanl─▒─č─▒nda kap─▒ e┼či─činde oturulmaz.

3-       Al─▒┼čveri┼č yapan esnaflar,sabahleyin evlerinden i┼č yerlerine giderken, ├Ânlerinin bir bayan taraf─▒ndan kesilmesini u─čursuz sayar, o g├╝nk├╝ ticarettin kesat olaca─č─▒na inan─▒r.

4-       Sa─č avu├ž ka┼č─▒n─▒rsa bir yerden para gelece─čini, sol avu├ž ka┼č─▒n─▒rsa o ki┼čiden para ├ža─▒kaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

5-       Kedinin yalanmas─▒ eve misafir gelece─čine i┼čarettir.

6-       K├Âpe─čin s├╝rekli ulumas─▒ evden ├Âl├╝ ├ž─▒kaca─č─▒na i┼čarettir.

7-       ─░ncir a─čac─▒n─▒n dibine i┼čiyen ├žarp─▒l─▒r.

8-       Kula─čn ├ž─▒nlamas─▒ bir yerde o ki┼činin an─▒ld─▒─č─▒na i┼čarettir.

9-       Sabun al─▒p verirken ┼čah─▒s sabunu elinin tersine koydurur.Aksi halde sabunu verenle aras─▒nda bir tats─▒zl─▒k ├ž─▒kaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

SPOR

   ─░l├ženmizde spor faliyetleri futbol ├╝zerinde yo─čunla┼čmaktad─▒r.─░l├ženin futbol tak─▒m─▒ amat├Âr K├╝mede m├╝cadele etmektedir.Sadece bir antreman sahas─▒ olu┼ču nedeni  ile kendi sahas─▒nda oynamas─▒ gereken ma├žlar─▒n─▒,nizami sahas─▒ olmay─▒┼č─▒ndan deplasmanda oynamaktad─▒r.

   Futbolun d─▒┼č─▒nda kalan di─čer spor faaliyetleri ise amat├Âr nitelik ta┼č─▒maz.Futbolla beraber Halk E─čitimi Merkezi organizasyonu ile bahar aylar─▒nda Masa Tenisi,Voleybol,Basketbol dallar─▒nda kar┼č─▒la┼čmalar,okullar─▒n sahalar─▒ndan ve malzemelerinden yararlan─▒larak yap─▒lmaktad─▒r.

   Kurumlar aras─▒nda Kaymakaml─▒k Kupas─▒ d├╝zenlenerek, birinci olan tak─▒mlar Kaymakaml─▒k├ža ├Âd├╝llendirilmektedir.


 

 

Ůenpazar Belediyesi 2014.TŘm Haklarř Saklřdřr